Kamene stolice srednjovjekovne Bosne

Kamene stolice su suštinski simbol vlasti i ugleda feudalnog društvenog sloja. One su smještene na otvorenom prostoru, a najčešće u utvrđenim gradovima srednjovjekovne bosanske države gdje ih se može naći i više u okviru jednog lokaliteta.

Pretpostavlja se da kamene stolice nastaju u drugoj polovini 14. vijeka. Većina njih je izgrađena u 15. vijeku. One su izraz domaćih majstora - klesara.
Prema narodnom predanju kamene stolice su služile uglednijim feudalcima da na njima sjede kada vrše javno suđenje među i nad potčinjenima. Uzima se da su one služile za obavljanje određenih sudskih funkcija, ali i da su imale neke funkcije uprave. Otuda se izvodi da se one mogu općenito nazvati simbolima vlasti, tj. simbolima društvenog ugleda vlastele. Istaknut položaj kamenih stolica navodi i na postavku da su one služile i za osmatranje, kao i za odmor.

Kamene stolice su ili uklesane u živim stijenama ili su isklesane od posebnih blokova. Zato se mogu podijeliti na pokretne i nepokretne. Na teritoriji koja je obuhvatala srednjovjekovna Bosna pronađene su 42 kamene stolice. Pokretnih je 11, a nepokretnih 31. Veći broj stolica je s naslonom (37), a manji broj ih je bez naslona (5). Od stolica sa naslonom 32 imaju samo naslon za leđa dok 5 stolica imaju i naslon za ruke. Od sveukupnog broja 10 stolica imaju postolje, naslon za stavljanje nogu. Sjedišta stolica su klesana najčešće u obliku pravougaonika (60-80 cm dužine i 30-50 cm širine). Po dimenzijama bi se mogle podijeliti na velike i male. Četiri stolice imaju reljefe, a tri stolice natpise.

Lokaliteti kamenih stolica

1. Kamena stolica u dvorištu Zemaljskog muzeja u Sarajevu
2. Vratar (u široj okolini Rogatice),
3. Hrtar (utvrda kod Višegrada),
4. Višegrad,
5. Samobor (kod Goražda),
6. Kovin (u Polimlju kod Prijepolja),
7. Sokol (na ušću Pive i Tare),
8. Tođevac (kod rijeke Hrčavke)
9. Kulina (uz rijeku Bistricu, lijevu pritoku Drine),
10. Duroš (kod rijeke Bistrice, lijeve pritoke Drine),
11. Jeleč (kod Foče), Tođevac (kod Foče),
12. Donja Bukovica (kod Konjica),
13. Klek (kod Prozora),
14. Fojnica (kod Gacka),
15. Zovi do (kod Nevesinja),
16. Jasenik (kod Gacka),
17. Brajčin laz (kod Gacka),
18. Kosor (kod Blagaja),
19. Ošanići (kod Stoca),
20. Ključ (kod Gacka),
21. Gornji Turani (kod Trebinja),
22. Grab (kod Ljubuškog).

KRALJEVA SUDAČKA STOLICA IZ NERETVICE – LOKALITET BOKŠEVAC/BUKOVICA

U srednjem vijeku bosanski vladari prave carine i gradove Vrabač, Dbar, Trešnjevo, Veletin, Kom, Biograd i Bokševac. Grad Bokševac, je prije dolaska Osmanlija predstavljao glavnu tvrđavu Kraljeve Neretve, ali je u borbama bio porušen i potpuno napušten.

Naime, bježeći od svojih mnogobrojnih neprijatelja prema Hercegovini, na područje Konjica, početkom 15. vijeka, stiglo je više hiljada bogumila, kada je ovdje bio jedan od centara Bosanske crkve, o čemu svjedoče ostaci trobrodne romaničke crkve u Gornjoj Bijeloj.

Početkom XV vijeka došlo je do razgraničenja kasnije „Kraljeve zemlje“ i feudalne oblasti Kosača. Od 1404. do 1463. godine bosanski dio župe Neretva pripada «Kraljevoj zemlji», a humska Neretva i Kom pripadaju feudalnoj oblasti Kosača-kasnijoj Hercegovini. Granica ovih dviju oblasi bila je rijeka Neretva, od granica župe Kom do granica župe Rame. Područje koje se nalazilo na lijevoj obali Neretve pripadalo je Kosačama, a ono na desnoj obali rijeke „Kraljevoj zemlji“.

Sjedište srednjevjekovne župe Neretva (desna strana Neretve) bio je grad Bokševac, gdje postoje temelji građevine 23 x 9 m, a sjedište župe Hum bio je grad Biograd (Belgradžik), koji se nalazio na uzvišenju iznad Motela.

Pomoćna osmanska vojska pod vođstvom Mahmut-paše Anđelovića u ljeto 1463. godine osvojila je obje Neretve i Kom. U protivakciji hercega Stjepana, od jula do septembra iste godine, oslobođena je tzv. humska Neretva, osim grada Borovca, i zapadni dio bosanske Neretve. Ovi krajevi su definitivno osvojeni sredinom 1465. godine prodorom bosanskog sandžak-bega Isa-bega Ishakovića u hercegovu zemlju.

Stolica iz Bukovice značajan je element u rasvjetljavanju prakticiranja tradicijskih oblika vlasti

Na kraljevskoj sudačkoj stolici iz sela Bukovice nalazi se grb koji je prIpadao uglednoj vlastelinskoj porodici, kao i natpis, koji direktno spominje stanovitog Ivana Pavlovića. Tradicija i toponomistika i danas čuvaju uspomenu na vlastelinski rod istog imena, koji je imao svoje sjedište u Goranima.


Sudačka stolica iz Bukovice kod Konjica

Analizirajući rad skulptora, vidljivo je da je cjelokupnu figuralni i ornamentalni plašt djelo jednog umjetnika, koji je svakako, vještiji kada su u pitanju ornamentalne forme rađene po određenim shemama. Odrednice gotičke izvedbe su svakako najočitije, s tim da se skulptor teže snalazi s ljudskom figuracijom. Da li je on bio umjetnik iz Primorja (nekog većeg gradskog središta istočne obale Jadrana), Moravske škole ili „domaći majstor”, nije lako utvrditi. Svakako je ikonografski program vezan u više segmenata za slikarstvo, umjetnost, heraldiku i numizmatiku srednjovjekovne Bosne, a pitanje ornamenta i njihove tipologije, a koje se otkriva u sličnim obrisima i na prostoru Primorja i srednjovjekovne Srbije, a i šire, nije podrobno razrađeno u ovome tekstu, jer se nastojalo fokusirati na ikonografsku podlogu sljemenjaka.
Svoj doprinos u sagledavanju djela istine o navedenoj problematici ispoljio je bosanski pravnik, arheolog i historičar dr. Pavao Anđelić.
Polovinom 2012 godine Kamena sudačka stolica, odnosno njena replika, svoj smiraj našla je u Zavičajnom muzeju u Konjicu a čiji orginal se nalazi u Zemaljskom muzeju BiH u Sarajevu.

Izvor Neretvice

Zavičajno Udruženje za zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa “Neretvica” je nevladina organizacija koja je osnovana 2015. godine

Ciljevi Zavičajnog Udruženja za zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa “Neretvica” su:
1) zalaganje za zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa na području MZ Neretvica i MZ Jasenik (dolina Neretvice);
2) zalaganje za obnavljanje historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa na području MZ Neretvica i M...Z Jasenik (dolina Neretvice);
3) zalaganje za efikasno funkcionisanje Udrženja i potrebe građana
4) upoznavanje građana i javnosti o zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa MZ Neretvica i MZ Jasenik (dolina Neretvice);
5) pomocija kulturno historijskog naslijeđa na području MZ Neretvica i MZ Jasenik (dolina Neretvice);
6) saradnja sa drugim Udruženjima u Bosni i Hercegovini i inostranstvu,
7) zalaganje za maksimalnu zaštitu zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa MZ Neretvica i MZ Jasenik (dolina Neretvice);
8) promovisanje kulturno-umjetnički aktivnosti u smislu proučavanja izvornog i reproduktivnog folklora, vokalne i instrumentalne muzike, izrada narodnih nošnji te ostalih folklornih i etnografskih sadržaja te drugih zabavnih, sportskih i sportko-rekrativnih sadržaja.
9) Jačanje uloge žena u zajednici
10) Uloga mladih u razvoju zajednice
11) Jačanje i doprinos pomirenja
12) Druge akitivnosti koje se odnose na kulturno-historijsko naslijeđe doline Neretvice

Osnivačku skupštinu Zavičajno Udruženje za zaštitu historijskih spomenika i kulturnog naslijeđa “Neretvica” čine:
1) Ibro Hero
2) Samir Čolak
3) Salih Mustafić
4) Sejad Haklaović
5) Bajro Perva
6) Halid Mustafić
7) Džemal Čutahija
8) Ibrahim Turak
9) Ermin Mustafić
10) Himzo Habibija
11) Fadil Zatega
12) Nijaz Omerović